COP31 Başkanlığı’na Küresel Çağrı: Eylem Gündemi’nde Sağlığı Merkeze Alın
Temiz Hava Hakkı Platformu’nun (THHP) öncülüğünde dünyanın farklı bölgelerinden sağlık, çevre, iklim ve hak alanlarında çalışan 74 kuruluş, COP31 Başkanlığı’na yönelik ortak bir çağrı yayımladı.
Çağrı, sağlığın COP31 Eylem Gündemi’nde ayrı bir öncelik olarak yer almasının yanı sıra, enerji, ulaşım, sanayi, su, tarım, atık ve uyum politikaları dahil olmak üzere tüm iklim politikalarının merkezine yerleştirilmesini talep ediyor.
İklim Krizi Aynı Zamanda Bir Sağlık Krizidir
İklim krizi yalnızca bir çevre sorunu değil; aynı zamanda büyüyen bir halk sağlığı ve insan hakları krizidir. Buna rağmen COP31 Başkanlığı tarafından hazırlanan ilk Eylem Gündemi taslağında sağlık ayrı bir öncelik olarak yer almıyordu.
Oysa iklim politikalarının başarısı, insanların sağlığını ne ölçüde koruduğuyla değerlendirilmelidir. Sağlık yalnızca ayrı bir gündem maddesi olarak ele alınmamalı; enerji, ulaşım, sanayi, su, tarım, atık ve uyum politikaları dahil olmak üzere tüm iklim politikalarına yön veren merkezi bir öncelik haline gelmelidir. Fosil yakıtlara bağımlılığı sona erdirmeyi önceliklendirmeyen bir iklim eylemi, sağlığı koruyamaz.
Bu nedenle çağrı, sağlığın COP31 Eylem Gündemi’nin merkezine alınmasını, tüm gündem başlıklarına entegre edilmesini ve fosil yakıtların sağlığa zararlı ürünler olarak tanınmasını talep etmektedir.
Çağrının Talepleri
- Sağlığın, COP31 Eylem Gündeminde ayrı bir başlık olarak ele alınması;
- Gündemin tüm başlıklarına güçlü ve kesişen bir konu olarak sağlığın entegre edilmesinin sağlanması;
- Sağlık hakkının ve temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevre hakkının iklim eyleminin kılavuz ilkeleri olarak açıkça tanınması;
- Fosil yakıtların sağlığa zararlı ürünler olarak kabul edilmesi ve yaşam döngüleri boyunca sağlığa etkilerinin açıkça ele alınması;
- Adil ve eşitlikçi bir süreçle fosil yakıtlardan çıkışı destekleyen politikaların geliştirilmesi;
- Hava kalitesi, atık yönetimi, su ve sanitasyon ve sürdürülebilir gıda sistemleri dahil olmak üzere tüm sektörlerde acil ve uzun vadeli sağlık faydaları sağlayan azaltım ve uyum eylemlerinin teşvik edilmesi;
- Tarafların, sağlık ve hava kirliliği hususlarını Ulusal Katkı Beyanlarına (NDC) ve iklim stratejilerine dahil etmeye teşvik edilmesi;
- Fosil yakıtlarla ilgili zararlardan ve iklim etkilerinden orantısız bir şekilde etkilenen toplulukların, özellikle de yapısal eşitsizliklerle karşı karşıya olanların korunmasına öncelik verilmesi.
İlk Önemli Kazanım
Çağrının COP31 Başkanlığı’na iletilmesine paralel olarak, COP31 Eylem Gündemi’ne “Gelecek için iklim değişikliğine dayanıklı, düşük karbonlu ve eşitlik odaklı sağlık sistemleri oluşturmak: Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri” başlıklı bir tema eklendi.
COP31 Başkanlığı tarafından hazırlanan ilk Eylem Gündemi taslağında yer almayan sağlık konusunun daha sonra gündeme dahil edilmesini çok önemli bir adım olarak değerlendiriyoruz.
Bu gelişmede, THHP’nin öncülüğünde bir araya gelen dünya genelinden 74 kuruluşun ortak çağrısı da dahil olmak üzere, uluslararası sağlık örgütlerinden, sivil toplumdan ve akademiden gelen talepler etkili oldu. Bu gelişme, COP31’in yapılandırılmasında devlet dışı aktörlerin sesinin duyulması açısından da değerli.
Ancak iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerinin büyüklüğü dikkate alındığında, bu tek başına yeterli değildir. Sağlık yalnızca ayrı bir tema olarak ele alınmamalı; tüm iklim politikalarına yön veren merkezi bir öncelik haline gelmelidir.
Uluslararası Destek Mesajları
Prof. Tan Sri Dr. Jemilah Mahmood
Sunway Centre for Planetary Health İcra Direktörü
“Sağlığın, Eylem Gündemi’nin onuncu başlığı olarak kabul edilmesi sembolik bir adım değil; iklim krizinin acil bir sağlık sorunu olduğunun kabulü. Yükselen deniz seviyelerinden ölümcül sıcak hava dalgalarına kadar, eylemsizliğimizin bedelini en kırılgan kesimler ödüyor. Bonn görüşmeleri, bu kabulü artık bağlayıcı taahhütlere dönüştürmeli. Bunun için Küresel Güney’deki sağlık sistemleri, iklim finansmanı ve uyum planlamasının kıyısında değil, merkezinde yer almalı.”
Dr. Marina Romanello
Lancet İklim ve Sağlık Geri Sayım Raporu İcra Direktörü
“Lancet Geri Sayım Raporu’nun (Lancet Countdown) son verileri, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerinin tarihteki en yüksek seviyelere ulaştığını ortaya koyuyor. İklim krizi can kayıplarına yol açıyor, sağlığı ve geçim kaynaklarını olumsuz etkiliyor, dünya genelinde eşitsizlikleri derinleştiriyor. İklim eylemi gerekli ölçekte hızlandırılmadığı sürece dünya, sağlık ve yaşamı tehdit eden risklerin giderek arttığı tehlikeli bir yolda ilerlemeye devam edecek. Sağlığı gözeten iklim politikaları, daha temiz hava, daha sağlıklı beslenme, yaşanabilir kentler, güçlü ekonomiler ve daha dayanıklı sağlık sistemleri sayesinde kısa vadede dahi her yıl on milyonlarca insanın yaşamını kurtarabilir. Ülkeler COP31’e hazırlanırken, iklim eylemlerinin bu dönüştürücü sağlık kazanımlarını sağlayacak şekilde kurgulanması artık açık bir zorunluluk. Bu yaklaşım hem yaşamları koruyacak hem de daha müreffeh ve daha dirençli bir geleceğin önünü açacaktır.”
Dr. Jeni Miller
Küresel İklim ve Sağlık İttifakı (Global Climate and Health Alliance) İcra Direktörü
“COP31, sağlığın iklim müzakerelerinin tali bir konusu olmadığını, aksine hükümetlerin hayata geçirdiği iklim politikalarının işe yarayıp yaramadığının temel göstergelerinden biri olduğunu ortaya koymak için önemli bir fırsat. Enerji, ulaşım, sanayi, tarım, atık ve uyum politikalarına ilişkin kararların şekillenmesinde insan sağlığı belirleyici olmalı. Ayrıca fosil yakıtları, tüm yaşam döngüleri boyunca sağlığa zarar veren ürünler olarak tanımalı. Hükümetler, sağlık sistemlerini güçlendirmeye çalışırken aynı zamanda bu sistemleri giderek daha fazla zorlayan iklim krizini körüklemeye devam edemez.”
Destekleyen Kuruluşlar
Türkiye’de faaliyet gösteren Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) öncülüğünde yapılan çağrıyı toplam 74 küresel, bölgesel ve ulusal kuruluş destekledi. İmzacılar arasında Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF), Lancet Sağlık ve İklim Değişikliği Geri Sayımı, Avrupa Solunum Derneği (ERS), Avrupa Halk Sağlığı Birliği (EUPHA), NCD Alliance, Küresel İklim ve Sağlık İttifakı (GCHA), Columbia Üniversitesi İklim ve Sağlık Eğitimi Küresel Konsorsiyumu, 350.org, Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi (CIEL), Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) gibi kuruluşlar yer alıyor.
İmzacılar (Tam liste)
350.org (Global)
Africa Research and Impact Network (Kenya)
Africa Sustainable Development Initiative (Nijerya)
African Coalition on Green Growth (Botsvana)
Aid Life Learn Environment (Demokratik Kongo Cumhuriyeti)
Alianza Médica contra el Cambio Climático (İspanya)
Alliance of Nurses for Healthy Environments (Amerika Birleşik Devletleri)
Associazione Medici per l’Ambiente – ISDE (İtalya)
Banka Earth Foundation (Hindistan)
Carbone Guinée (Gine)
Center for International Environmental Law (Küresel)
Centre for Research on Energy and Clean Air (Global)
Center of Education and Research on Health and Climate Change (Nijer)
Clean Air Fund (Küresel)
Climate Action Network Zimbabwe (Zimbabve)
Climate and Health Alliance (Avustralya)
Climate Cares, University of Oxford & Imperial College London (Birleşik Krallık)
Climate Psychiatry Alliance (United States of America)
Collegium Ramazzini (Küresel)
Community Climate and Energy Shield Initiative (Uganda)
Çevre için Hekimler Derneği (Türkiye)
Çocuk Alerji İmmünoloji ve Astım Derneği (Türkiye)
Doctors for the Environment Australia (Avustralya)
WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı)
Emmaus International (Zimbabve)
Emonyo Yefwe International (Kenya)
European Public Health Association (Avrupa)
European Respiratory Society (Avrupa)
Fam An Mars (Mauritius)
Friends of Vulnerable Village Children (Uganda)
Fundación Salud por Derecho (Avrupa Birliği)
Fundacja Rodzice dla Klimatu (Parents For Climate Foundation) (Polonya)
Global Climate and Health Alliance (Küresel)
Global Consortium on Climate and Health Education, Columbia University (Amerika Birleşik Devletleri)
Global Enviro-Action (Demokratik Kongo Cumhuriyeti)
Global Mental Health Action Network COP31 Short-term Action Group (Küresel)
GreenLight Initiative (Nijerya ve Gana)
Greenpeace Türkiye (Türkiye)
Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (Türkiye)
Human Rights Education In Schools Network (Kenya)
İklim için 350 Derneği (Türkiye)
Instituto de Salud Global de Barcelona (İspanya)
International Society for Environmental Epidemiology (Global)
International-Lawyers.Org (Küresel)
Irish Doctors for the Environment (İrlanda)
İş ve Meslek Hastalıkları Uzmanları Derneği (Türkiye)
Lekeh Development Foundation (Nijerya)
Mamás y Papás por el Clima (Meksika)
Médecins Sans Frontières (Küresel)
MMBSHS Trust (Hindistan)
NCD Alliance (Küresel)
Nigerian Women Agro Allied Farmers Association (Nijerya)
Nurses Across the Borders Humanitarian Initiative (Nijerya)
Our Common Air (Küresel)
Our Kids’ Climate (Küresel)
Pan African Health Professionals Organisation (Gana)
Quest for Growth and Development Foundation (Nijerya)
Regenerate Africa (Uganda)
Shine Africa Foundation-Teso (Uganda)
Society of Nurse Scientists, Innovators, Entrepreneurs & Leaders (Amerika Birleşik Devletleri)
Southern Africa Climate Change Network (Botsvana)
Southern Africa Climate Smart Agriculture Alliance (SADC bölgesi)
Temiz Hava Hakkı Derneği (Türkiye)
Temiz Hava Hakkı Platformu (Türkiye)
The Lancet Countdown for Health and Climate Change (Küresel)
Türk Dermatoloji Derneği (Türkiye)
Türk El ve Üst Ekstremite Cerrahisi Derneği (Türkiye)
Türk Nöroloji Derneği (Türkiye)
Türk Tabipleri Birliği (Türkiye)
Türk Toraks Derneği (Türkiye)
Türkiye Psikiyatri Derneği (Türkiye)
Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (Türkiye)
Warrior Moms (Hindistan)
West African Institute of Public Health (Nijerya/Afrika)
Yeşil Düşünce Derneği (Türkiye)
Yuva Derneği (Türkiye)
Zimbabwe Climate Change Coalition (Zimbabve)
Çağrı Metni
[PDF bağlantısı]Basın Bülteni – 8 Haziran 2026
[PDF bağlantısı]
